زرتشت و ایران باستان

شهرستان داراب در جنوب شرقی استان فارس واقع گردیده‌است. این منطقه یکی از قدیمی‌ترین مناطق ایران وجهان محسوب می‌گردد. براساس پژوهشهای باستان‌شناسی قدمت این منطقه که در گذشته دارابگرد نامیده می‌شده به هزاره پنجم قبل ازمیلاد می رسد. تپه ها و تل‌های باستانی مناطق مادوان و خسویه ازجمله آثار زیستگاه‌های انسانی در دوران ماقبل تاریخ درناحیه دارابگرد می‌باشند. بنای شهرکهن دارابگرد که آثارآن در ۷ کیلومتری جنوب شهر کنونی داراب قراردارد، بر اساس شواهد موجود به اوایل عصرهخامنشیان می‌رسد. بنابر روایت تاریخی شهردارابگرد توسط داريوش بزرگ ساخته می‌شود وفردوسی شاعر نامور ایران دراین باره می‌فرماید:

شهر قدیم دارابگرد دردوران هخامنشیان منطقه‌ای آبادان وپررونق بوده‌است. ظاهراً این منطقه درآغاز تحت حکومت آریامنه قرار داشته‌است. دردوران سلوکیان واشکانیان ولایت دارابگرد دارای حکومت نیمه مستقلی بوده که پادشاهان آن از حاکم پارس اطاعت می‌کرده‌اند. آخرین امیر دارابگرد درعصر اشکانیان پیری نام داشته و پس از وی اردشیر بابکان براین شهر تسلط می‌یابد وسپس با کنترل سراسر ایران امپراتوری ساسانی راتأسیس می‌نماید. ازاین جهت دارابگرد نخستین مقر حکومتی ساسانیان بوده‌است. دارابگرد در عصر ساسانیان اهمیت فراوانی داشته‌است واکثرآثار تاریخی این شهرستان متعلق به این دوره می‌باشد. ضرابخانه بزرگی نیز در دارابگرد دایر بوده که در دوران اسلامی فعال بوده‌است. این شهر در سال ۲۳ هجری توسط سپاهیان وحشی عرب فتح می‌شود وحکومت آن دراختیار سرداران عرب و سپس در کنترل خاندان شبانکاره قرارمی گیرد. این شهر تا قرن پنجم هجری آبادان بوده، اما در این دوره به دلیل تهاجم گسترده سلجوقیان دچارآسیب و ویرانی می‌شود و اهالی به ناحیه جدیدی درشرق شهر فعلی بنام تنگ رمبه کوچ می‌نمایند و پس از حمله سلاجقه به ناحیه جدید به ناچار به محل فعلی داراب عزیمت می‌کنند. شهر فعلی نیز در دوران ایلخانان مغول و تیموریان مورد حمله قرار می‌گیرد و خسارات زیادی می‌بیند. اما در عصر صفویه با توجه به حکام وقت این شهر روبه آبادانی می‌گذارد و تا دوران زندیه ازولایات مهم فارس بوده‌است. درعصر قاجار شهر داراب به دلیل دارا بودن اراضی وسیع و حاصلخیز مورد توجه حکام ایالتی قرارمی گیرد با استقرار ایلات ترک و عرب در اطراف این شهر به صحنه منازعات و درگیری‌های حکومت و ایلات تبدیل می‌شود و از این رهگذر دچار صدمات جدی می‌گردد و از توسعه و پیشرفت باز می‌ماند.

در فاصله ‌٧٠ كيلومتري شرق داراب و ‌٨ كيلومتري روستاي «رستاق» در مسير جاده داراب ـ بندرعباس، بقاياي قصري موسوم به «قصر دختر» يا «قصرآيينه» قرار دارد كه در بالاي كوه ساخته شده است. اين قصر ظاهرا محل اقامت دختري از شاهزادگان ساساني بوده است؛ قسمتي از كوه را تراشيده و صيقل داده‌اند به طوري كه مانند آيينه شفاف شده است و از درون آن، قصر را مي‌ديده‌اند. در نزديكي اين قصر آثار دو آتشكده چهار طاقي متعلق به عصر ساساني و بقاياي آب انبار و آسياب ديده مي‌شود.

درفاصله ۷۰کیلومتری شرق شهر داراب وجنوب بخش رستاق یکی ازمهمترین آثارتاریخی متعلق به عصرساسانیان درتنگ مشهوربه چک چک قراردارد . دراین محل ۲آتشکده ساسانی درمجاورت یکدیگر واقع شده که درنوع خودقابل توجه است .ساختار این آتشکده ها همانند سایر آتشکده های عصرساسانی به شکل چهارتاقی باگنبد مدور می باشد ومصالح به کار رفته درآن شامل گل وگچ ساروج وسنگ لاشه می باشد.

نقش دارابگرد

در فاصله چهار كيلومتري جنوب شهر داراب و در دامنه جنوبي كوه پهنا نقش مهمي از دوران ساسانيان قرار دارد كه در نزد اهالي به نقش رستم و يا نقش شاهپور مشهور مي باشد اين نقش كه در ارتفاع 7 متري از سطح زمين نقر گرديده صحنه پيروزي پادشاه ساساني بر سپاه روم را نشان مي دهد مساحت نقش حدود 63 متر مربع مي باشد و در وسط آن تصوير پادشاه سوار بر اسب ديده مي شود و در مقابل آن تصوير اسراي رومي با سرهاي برهنه همراه با فرماندهانشان و يك كالسكه همراه با غنائم جنگي قرار دارد فرمانده سپاه روم از پادشاه ايران طلب عفو مي نمايد و پادشاه به علامت بخشش دست خود را بر سر وي قرار داده است . پشت سر پادشاه تصوير زيادي از درباريان و نجباي ساساني ديده مي شود كه به طرز آراسته اي و به حالت احترام ايستاده اند در زير اسب پادشاه نيز تصوير فردي قرار دارد كه از پشت خوابيده و به نظر مي رسد امپراطور مغلوب روم باشد اين نقش بناي مشهور در منطقه و بر مبناي نظر برخي مورخين متعلق به شاهپور اول مي باشد اما بر مبناي تحقيقات جديد تصوير پادشاه ساساني در نقش دارابگرد متعلق به اردشير بابكان است و فرمانده سپاه روم كه از پادشاه ايران طلب عفو مي نمايد فيليپ عرب و تصويري كه در زير پاي اسب پادشاه قرار دارد متعلق به گرد پانوس سوم امپراطور روم است كه سپاه وي در سال 243 ميلادي از شاهپور اول شكست خورد.در پايين نقش استخر طبيعي بزرگي قرار دارد كه توسط تعدادي چشمه كه از دل كوه مي جوشند پر آب مي شود به اعتقاد برخي مورخين نقش دارابگرد اولين نقشي است كه به فرمان شاهپور اول و به يادبود پدرش اردشير بابكان در اين محل نقش گرديده است.