او كه هويت نخستين و ريشه هاي استوار خويش را باز نشناسد، آينده اي استوار نخواهد داشت ، و انسان بي آينده ، سرانجام به هر يوغي گردن خواهد نهاد.   

                                              کوروش بزرگ

پاسارگاد مجموعه‌اي از آثار باستاني برجاي‌مانده از دوران هخامنشي است که در 70 کيلومتري شمال مرودشت در منطقه پاسارگاد استان فارس واقع شده‌است.

اين مجموعه ازآثاري چون :

 کاخ دروازه

کاخ بار عام

کاخ اختصاصي

دو کوشک

آبنماهاي باغ شاهي

آرامگاه کمبوجيه

استحکامات دفاعي تل تخت

آرامگاه کوروش بزرگ

محوطه مقدس

تنگه بلاغي تشکيل شده است.

 خاندان پارس، که به رهبري کوروش بزرگ (که از529 تا559 پيش از ميلاد سلطنت نمود) در سال 550 پيش از ميلاد، بر مادها پيروز شدند و، کوروش بزرگ اين منطقه را به پايتختي انتخاب کردمحوطه اصلي شهر پاسارگاد160 هکتار توسط يک منطقه طبيعي بزرگ احاطه و محافظت شده‌است (حدوداً 7127 هکتار).

آرامگاه کوروش بزرگ

مهم‌ترین اثر مجموعهٔ پاسارگاد آرامگاه کوروش بزرگ ‌است که چون گوهری در میان دشت خودنمایی می‌کند. حدوداً در ۵۳۰ تا ۵۴۰ قبل از میلاد از سنگ آهکی به رنگ سفید ساخته شده‌است. بنای آرامگاه میان باغ‌های سلطنتی قرار داشته و از سنگ‌های عظیم ، که درازای بعضی آن‌ها به هفت متر می‌رسد،ساخته شده‌است. تخته سنگ‌های آرامگاه با بست‌های فلزی، به هم پیوسته بوده‌است.که بعدها آن‌ها را کنده و برده‌اند و اکنون جایشان به صورت حفره‌هایی دیده می‌شود که بیشترشان را تعمیر کرده‌اند. بنای آرامگاه دو قسمت مشخص دارد، یکی سکویی ۶ پله‌ای که قاعده آن مربع مستطیلی به وسعت ۱۶۵ متر مربع است و دیگری اطاقی کوچک به وسعت ۵/۷ متر مربع که سقف شیب بامی دارد و ضخامت دیوارهایش به ۵/۱ متر می‌رسد. پایه بنا (۱۳٫۳۵×۱۲٫۳۰ متر) از شش لایه پلکانی تشکیل شده‌است، که از آن‌ها اولی به بلندی ۱۷۰ سانتی متر، دومی و سومی ۱۰۴ سانتی متر، و سه عدد آخری ۵۷٫۵ سانتی متر هستند. ارتفاع کلی بنا در حدود ۱۱ متر است. در ورودی آرامگاه در سمت شمال غربی قرار داشته و ۷۵ سانتی متر پهنای آن است.این درگاه کوتاه نیز دارای دو در سنگی بوده که از بین رفته‌است. خزانهٔ آرامگاه، در بالاترین نقطه، شکل یک خانهٔ شیروانی ساده با یک ورودی کوچک در غرب را دارد.  پس از کشته شدن کوروش بزرگ در جنگ با ساکاها یا ایرانیان شمالی، جسد وی را مومیایی کرده و درون تختی از زر نهاده و اشیای مهم سلطنتی و جنگی او را در کنار وی گذارده بودند. در حمله اسکندر مقدونی، یک شخص مقدونه‌ای در این آرامگاه را شکسته و اشیای آن را تاراج کرده و کالبد را گزند رسانده بود. در شیب سقف آرامگاه دو حفرهٔ بزرگ وجود دارد که برای سبک کردن سنگ‌ها و کم کردن از بار سقف ایجاد شده‌است و برخی اشتباها، جای نگهداری کالبد کوروش و همسر وی دانسته‌اند. آرامگاه کوروش در همه ادوارمقدس به شمار می‌آمده این امر باعث گردیده که در دوران اسلامی هم این تقدس حفظ شود.

 دژ دفاعي تل تخت

اين استحکامات با وسعتي در حدود8000 متر مربع بر روي تپه‌اي عظيم در انتهاي شمالي پاسارگاد قرار دارند. استحکامات مذکور معماري چهار دوره را به خود اختصاص داده‌است :

ساختارهاي سنگي؛ عموماً مربوط به دوره اول هخامنشي.
ساختارهاي خشتي؛ مربوط به دوره دوم هخامنشي.
ساختارهاي خشتي و سنگي؛ مربوط به دوره سلوکي و اشکاني.
ساختاري خشتي، آجري و سنگي؛ مربوط به اواخر دوره ساساني.
ساختار اول (سنگي) به روش بنايي خشک و با استفاده از قالبهاي بزرگ سنگي و يک شيوه اتصالي بنام آناتيروسيس (Anathyrosis)، که تمدنهاي آسياي صغير در سده ششم ميلادي با آن آشنا بودند، بنا شده‌است. نقشه عمومي سکو يک متوازي‌الاضلاع با ابعاد تقريبي ۹۸×۷۹ متر  و با تورفتگيهايي در کناره‌هاي شمالي و جنوبي، است. ارتفاع اصلي آن تقريباً15 متر بوده‌است. اولين مرحله از ساخت بنا توسط  کوروش بزرگ انجام گرفته و با مرگ وي در سال 530 قبل از ميلاد متوقف شد. مرحله دوم در دوران داريوش بزرگ با استفاده از آجرهاي خشتي (گلي) ساخته شد....

 
مجموعه سلطنتي

این مجموعه در مرکز پاسارگاد قرار گرفته‌است واز تعدادی کاخ تشکیل شده که در اصل در محدوده مجموعهٔ باغها قرار دارند (معروف به «چهار باغ»). بدنهٔ اصلی کاخ‌ها از سالن‌های ستون‌دار تشکیل شده‌است. تالار عمومی (کاخ S) حدوداً در سال ۵۳۹ پیش از میلاد ساخته شده. تالار ستون‌دار آن دو ردیف چهار ستونی دارد. پایهٔ ستونها از سنگ سیاه هستند (۱٫۴۳×۱٫۴۳ متر)، و بدنهٔ آن‌ها از سنگ آهکی سفید است. پایه ستون‌ها ۱٫۰۴ متر و بدنهٔ ستون‌ها ۱۲٫۰۶ متر ارتفاع دارند. سرستون‌ها از سنگ سیاه بوده‌است. شواهدی موجوداست که سرستون‌ها یک شیر مرکب، شاخ‌دار و یال‌دار، را نشان می‌داده‌است. کاخ یک سرسرا در هر طرف داشته‌است. برخی از نقوش برجستهٔ درگاه‌ها حفظ شده‌اند، که پیکر انسان و دیوها را نشان می‌دهند. کاخ مسکونی کوروش دوم (کاخ P) بین سالهای ۵۳۰ تا ۵۳۵ پیش از میلاد بنا شده‌است. سالن ستون‌دار این کاخ (۳۱٫۱×۲۲٫۱ متر) پنج ردیف ستون و در هر ردیف شش ستون دارد، و سرسرای پر ابهت آن در جنوب شرقی به ابعاد ۷۵٫۵×۹٫۳ متر است.

کاخ دروازه

کاخ دروازه در حدود شرقی محوطهٔ اصلی قرار دارد و شامل یک تالار ستون‌دار با نقشهٔ چهار ضلعی و ابعاد ۲۵٫۵×۲۸٫۵ متر است. این تالار ۸ ردیف ستون دارد. این تالار دو در ورودی اصلی در محور طولی کاخ و دو در فرعی در محور عرضی کاخ دارد.در یکی از چار چوب‌های دروازه، یک نقش برجستهٔ مشهور از یک پیکر انسان مانند که بال‌هایی دارد دیده می‌شود. این طرح که تنها نقش باقی مانده در کاخ دروازه‌است، مردی را نشان می‌دهد که ریش انبوه و چهار بال که رو به مرکز تالار دارد.کوشک‌های (پاویلیون‌ها) A و B که در شرق و جنوب باغ شاهی قرار دارند، احتمالاً دو ورودی به باغ سلطنتی بوده‌اند. از این دو، کوشک B بهتر حفظ شده‌است. این کوشک با ابعاد ۱۱٫۷×۱۰٫۱ متر از یک سکوی چهارضلعی از سنگ‌های آراسته تشکیل شده‌است.

آن چه از اين بنا باقي مانده ديواري بلند به ارتفاع حدود14 و طول تقريبي 7.5 متر است. اين بنا به بناي کعبه زرتشت در نقش رستم شباهت دارد در حالي که از نظر قدمت، قديمي‌تر و از نظر استحکام و فن ساخت نمايانگر اجرايي قوي‌تر از بناي کعبه زرتشت است.

اين محوطه که در 3 کيلومتري آرامگاه کوروش و در غرب مجموعه پاسارگاد واقع شده‌است شامل تپه‌اي تاريخي و دو سکوي مجزاي سنگي است.....

تنگه بلاغی

تنـگهٔ بـُلاغی (بلاغ به معنی چشمه در زبان ترکی) تنگه ایست نزدیک روستایی باستانی (در پی اکتشافات اخیر احتمالاً شهری بزرگ) بین پاسارگاد و تخت جمشید و به باور باستان شناسان زمانی در مسیرراه شاهی یا جادهٔ سلطنتی و از شواهد راه سازی دوران پادشاهی هخامنشیان است. این شاهراه نخستین جاده بین المللی شناخته شده جهان است. راه شاهی، شاهراه و مسیری زیارتی و کاروان رو بوده که پاسارگاد را به تخت جمشید و شوش و دیگر مناطق شاهنشاهی ایران پیوند می‌داده است که به نوبه خود جدا از سایر آثار و کشفیات دیگر، یک اثر باستانی مهم بشمار می‌آید.

جاده‌ای که به فرمان داریوش بزرگ ساخت آن از سارد (پایتخت لیدی ) آغاز شد و پس از اینکه پاسارگاد را به تخت جمشید به شوش کشیده شد و از همان زمان به نام راه شاهی معروف شد. داریوش شاه بارها و بارها برای اداره امور کشوری و برگزاری جشن‌های بهاره در تخت جمشید با گردونه ( ارابه ) ویژه خود از این جاده گذر کرد.این جاده که سده‌هاست در زیر خروارها خاک مدفون شده از خاطره‌ها، از پیروزی‌ها، از عبور پر از جلال و شکوه داریوش و خشایارشا واردشیرو دیگر شاهان هخامنشی در طول 220 سال سلطنت، از جشن‌ها حکایتها در سینه دارد ....

نکته :

در زمان حمله تازیان ( اعراب وحشی صفت ) برای اینکه پاسارگاد از گزند این وحشیان در امان بماند به مجموعه کاخها کاخ سلیمان و به  آرامگاه کوروش بزرگ آرامگاه مادر سلیمان و به زندان کاخ زندان سلیمان لقب دادند تا از این راه از خراب شدن این مجموعه جلوگیری شود .....